Şaban Can Kurt | 6 Şubat 2026
Geçen hafta arkadaş dedi ki: “Abi caz öğrenmek istiyorum. Kitap önerir misin?”
Güldüm valla. “Var var” dedim. “Türkçe kaynaklar da var. Çok iyi kitaplar var.”
“Hangilerini okuyayım abi?” dedi. Çok çok meraklı.
“Listeyi yapalım” dedim. “Anlatayım sana hepsini.”
İşte bugün size Türkiye’de yayınlanan caz kitaplarını anlatacam. Hangi kitaplar var, kim yazmış, ne anlatıyo. Çok çok faydalı bilgiler valla.
“Inside Jazz” – Cüneyt Sermet (1990)
Cüneyt Sermet’in kendi deyimiyle 1990 yılında yayınlanan ve 299 sayfadan oluşan “Inside Jazz” ile cazın ne olduğunu, ne olmadığını, formlarını, düşünüş biçimini, formdaki değişimlerini açıklamaya çalışmış.
Ne Anlatıyor?
Cazın ne olduğunu anlatıyo. Caz nedir? Caz nedir değildir? Formları neler? Nasıl düşünülür?
Ve caz türleri nelerdir? Önemli kişilikler kimler? Birbirleri üzerindeki etkileri nasıl?
Ne Var İçinde?
Önemli kitap cazın kökenini, özelliklerini, türlerini, kabul edilen orkestralarını, müzisyenlerini ve dönemlerini kapsıyo.
Yani çok çok kapsamlı. Her şey var. Baştan sona caz.
Ben bu kitabı okudum 2015’te. Çok çok etkilendim valla. “Vay be” dedim. “Caz bu kadar derin bi müzikmiş.”
“Caz Doğaçlaması” – Nail Yavuzoğlu (1993)
İlk olarak 1993 yılında yayınlanan bu 119 sayfalık kitap doğaçlamanın temellerine ve nasıl yapıldığına ışık tutuyo.
Kim Yazmış?
Nail Yavuzoğlu’nun kaleme aldığı eser melodi ve akorlar arasında teorik bi bağlantının nasıl kurulacağı konusunda çok çok önemli bi kaynak.
Kime Hitap Ediyor?
Hem icracı hem de kuramsal bilgi açısından belli bi seviyeye ulaşmış müzisyenlere fayda sağlayacak bi kitap.
Yani başlangıç seviyesi değil. Orta-ileri seviye. Biraz müzik bilmek lazım.
Ben bu kitabı okurken zorlandım açıkçası. Çünkü teorik bilgim eksikti. Ama çok şey öğrendim. Doğaçlamanın mantığını anladım.
“Caz Dehaları” – Orhan Kahyaoğlu
347 sayfalık bu kitap 70’lerden sonra caz dünyasında ortaya çıkan çeşitlilik ve renklilik ile New Orleans, Swing, Bebop, Cool-jazz, Hard-bop ve Free gibi ana akım akımların bi sonucu olarak ortaya çıkan birçok caz dehasının dünyasını anlatıyo.
Ne Anlatıyor?
Orhan Kahyaoğlu bu kitabında müziğiyle aktif rol oynayan büyük ustaların müziklerine, felsefelerine ve hikayelerine yer veriyo.
Yani sadece müzik değil. Hayat hikayeleri de var. Felsefesi de var. Düşünceleri de var.
Kimler var? Miles Davis var. John Coltrane var. Charlie Parker var. Dizzy Gillespie var. Hepsi var.
Çok ilginç kitap. Ben okurken çok heyecanlandım. “Bu adamlar deli miymiş!” dedim. Müziğe çok çok farklı bakmışlar.
“Caz Nedir?” – Franck Bergerot (Çeviri: İsmail Yerguz)
Dünyaca ünlü caz uzmanı Franck Bergerot tarafından yazılan ve İsmail Yerguz tarafından tercüme edilen 276 sayfalık bu önemli kitap cazın bütün özelliklerini ve onu diğer müzik türlerinden farklı kılan tüm ayırt edici özelliklerini anlatıyo.
Neden Önemli?
Çünkü çok net açıklıyo. “Caz şudur” diyo. “Caz budur” diyo. “Caz şu değildir” diyo.
Kafandaki soru işaretlerini gideriyo. “Caz nedir?” diye merak ediyosan bu kitabı oku.
Ben bu kitabı okuduktan sonra çok çok rahatladım valla. “Tamam anladım” dedim. “Caz budur işte.”
“Blues” – Gérard Herzhaft (Çeviri: İsmail Yerguz)
Yazar Gérard Herzhaft, İsmail Yerguz tarafından tercüme edilen 144 sayfalık bu kitapta blues müziğini geniş bi perspektiften anlatmakta ve doğuşu, gelişimi ve günümüzdeki durumu hakkında detaylı bilgiler vermekte.
Blues Nedir?
Blues cazın babası. Caz blues’dan doğdu. Blues bilmeden caz bilmek zor.
Bu kitap blues’u anlatıyo. Nereden geldi? Nasıl gelişti? Şimdi ne durumda?
12 bar blues nedir? Delta blues nedir? Chicago blues nedir? Hepsini anlatıyo.
Ben gitar çalıyorum. Blues çok çok önemli benim için. Bu kitabı okuyunca çok şey öğrendim. Blues’un ruhunu anladım.
“Caz Gitar Metodu” – Kerem Türkaydın
Kerem Türkaydın tarafından derlenen 56 sayfalık bu metodda akorlar, majör ve melodik minör gamlar, modlar, blues, doğaçlama, II-V-I kadans ve bazı transkripsiyonlar üzerine örnekler bulunmakta.
CD’si Var
CD yardımıyla doğaçlama ve armoniyi öğrenmek için faydalı bi kaynak olduğu söylenebilir.
Yani sadece okumuyosun. Dinliyosun da. Pratik yapıyosun. Çok faydalı.
Ben bu metodu kullandım 2017’de. Çok işime yaradı valla. Caz gitar çalmayı öğrendim. II-V-I kadansını öğrendim. Doğaçlama yapmayı öğrendim.
“Caz” – Sidney Finkelstein (Çeviri: M. Halim Spatar)
Çeviren M. Halim Spatar ve Sidney Finkelstein tarafından hazırlanan 288 sayfalık bu kitap cazın köklerine, topraklarına, gelişimine, bu süreçte gerçekleşen olaylara ve cazın yüksek niteliklerine ışık tutuyo.
Sanatçılar ve Zorluklara Rağmen
Ve sanatçıları zorluklara rağmen… Siyahların sanat ve kültür dünyasına katkıları müzikleriyle ortaya çıkıyo.
Yani sadece müzik değil. Sosyal tarih de var. Siyahların mücadelesi de var. Irkçılığa karşı direniş de var.
Çok derin bi kitap. Cazı sadece müzik olarak görmüyo. Sosyal hareket olarak görüyo. Çok doğru.
“Caz Kitabı” – Joachim E. Berendt (Çeviri: Neşe Ozan)
Joachim E. Berendt tarafından yazılan ve Almancadan Türkçeye Neşe Ozan tarafından çevrilen bu önemli 586 sayfalık kitap ilk olarak 1953 yılında orijinal dilinde yayınlandı.
Çok Kapsamlı
Caz, ragtime, New Orleans, Dixieland, Chicago gibi caz türleri, Swing, Bebop, Cool-hardbop, Serbest caz, caz müzisyenleri, Caz unsurları, caz enstrümanları, şarkıcılar, küçük ve büyük caz orkestraları.
Kitabın sonunda bi caz sözlüğü ve büyük caz şahsiyetlerinin diskografisi var.
Ansiklopedi Gibi
586 sayfa! Çok çok kalın bi kitap. Ansiklopedi gibi. Her şey var. Başucu kitabı.
Ben bu kitabı aldım ama henüz bitiremedim valla. Çok kalın. Ama çok çok değerli. Sözlük kısmını çok kullanıyorum. Bi terim duyduğumda bakıyorum.
“Popüler Müzik Sokaklarında” – Orhan Kahyaoğlu
Yazar Orhan Kahyaoğlu 338 sayfalık bu kitapta son 20-25 yılda çeşitli yazılı basında yer alan popüler müziğin birçok dalındaki yazılarını bi araya getirmiş.
Sadece Caz Değil
Sadece caz değil. Rock da var. Pop da var. Blues da var. Her şey var.
Ama caz yazıları çok güzel. Orhan Kahyaoğlu çok iyi yazıyo. Çok bilgili. Çok da samimi yazıyo.
“Latin Caz” – (İsim belirtilmemiş)
Bu kitap Küba’da doğup büyüyen Salsa müziği ve dansının caz ile birleşimine ve yeni eşsiz müziğin ortaya çıkışına odaklanıyo.
Ne Anlatıyor?
8 bölümden oluşan 230 sayfalık kitap müziğin kökenlerini, Küba’da 20’li ve 30’lu yılları, Balo Salonu Çağını ve Latin Cazının yükselişini anlatıyo.
Latin caz ne güzel müzik valla. Mambo, cha-cha-cha, salsa… Hepsi Latin cazdan geliyo.
Ben Latin caz çok seviyorum. Çok enerjik. Çok ritmik. Dans ettiriyo insanı.
Benim Caz Kitapları Deneyimim – İlk Kitabım
Bi anımı anlatayım size. İlk caz kitabı okuma deneyimim.
2014’tü. Üniversite 3’tüm. Cazla yeni yeni ilgilenmeye başlamıştım.
Arkadaş “Cüneyt Sermet’in Inside Jazz kitabını oku” dedi.
Aldım. Okudum. İlk başta çok zorlandım. Çünkü caz bilgim sıfırdı. Çok fazla terim vardı. Çok fazla isim vardı.
Ama vazgeçmedim. Okumaya devam ettim. Araştırdım. YouTube’dan dinledim. Anlamaya çalıştım.
Kitabı bitirdiğimde çok mutlu oldum. “Artık caz hakkında bi şeyler biliyorum” dedim.
O kitap bana caz dünyasının kapısını açtı. Çok çok minnetarım.
Gelecek – Daha Fazla Kitap Lazım
Gelecekte Türkiye’de daha fazla caz kitabı yayınlanmalı. Çok daha fazla.
Çünkü caz çok zengin bi müzik. Çok derin bi müzik. Öğrenecek çok şey var.
Çeviri kitaplar değil. Orijinal Türkçe kitaplar da lazım. Türk caz tarihini anlatan kitaplar lazım.
Türk caz müzisyenlerini anlatan kitaplar lazım. Türk caz sahnesini anlatan kitaplar lazım.
Umarım gelecekte daha fazla yazar bu konuya eğilir.
Sonuç – Okuyun, Öğrenin, Çalın
Cüneyt Sermet’in 1990 yılında yayınlanan 299 sayfalık “Inside Jazz” kitabı cazın ne olduğunu, formlarını, düşünüş biçimini, değişimlerini, kökenini, özelliklerini, türlerini, orkestralarını, müzisyenlerini ve dönemlerini kapsıyo.
1993’te yayınlanan 119 sayfalık kitap doğaçlamanın temellerine ışık tutuyo. Nail Yavuzoğlu’nun eseri melodi ve akorlar arasında teorik bağlantı konusunda çok önemli bi kaynak ve belli seviyeye ulaşmış müzisyenlere fayda sağlıyo.
347 sayfalık kitap 70’lerden sonra caz dünyasında ortaya çıkan çeşitlilik ve New Orleans, Swing, Bebop, Cool-jazz, Hard-bop ve Free gibi ana akımlardan doğan birçok caz dehasının dünyasını anlatıyo. Orhan Kahyaoğlu bu kitabında büyük ustaların müziklerine, felsefelerine ve hikayelerine yer veriyo.
Dünyaca ünlü caz uzmanı Franck Bergerot tarafından yazılan ve İsmail Yerguz tarafından tercüme edilen 276 sayfalık kitap cazın bütün özelliklerini ve onu diğer müzik türlerinden farklı kılan ayırt edici özelliklerini anlatıyo.
Gérard Herzhaft’ın İsmail Yerguz tarafından tercüme edilen 144 sayfalık kitabı blues müziğini geniş perspektiften anlatmakta ve doğuşu, gelişimi ve günümüzdeki durumu hakkında detaylı bilgiler vermekte. Kerem Türkaydın’ın derlediği 56 sayfalık metodda akorlar, gamlar, modlar, blues, doğaçlama, II-V-I kadans ve transkripsiyonlar bulunmakta. CD yardımıyla doğaçlama ve armoni öğrenmek için faydalı kaynak.
M. Halim Spatar ve Sidney Finkelstein’ın hazırladığı 288 sayfalık kitap cazın köklerine, gelişimine, olaylara ve yüksek niteliklerine ışık tutuyo. Siyahların sanat ve kültür dünyasına katkıları müzikleriyle ortaya çıkıyo.
Joachim E. Berendt tarafından yazılan ve Neşe Ozan tarafından çevrilen 586 sayfalık kitap 1953’te orijinal dilinde yayınlandı. Caz, ragtime, New Orleans, Swing, Bebop, Cool-hardbop, Serbest caz, müzisyenler, unsurlar, enstrümanlar, şarkıcılar ve orkestralar anlatılıyo. Kitabın sonunda caz sözlüğü ve diskografi var.
Orhan Kahyaoğlu’nun 338 sayfalık kitabı son 20-25 yılda çeşitli basında yer alan popüler müziğin birçok dalındaki yazılarını bi araya getirmiş.
Latin Caz kitabı Küba’da doğan Salsa müziği ve dansının caz ile birleşimine odaklanıyo. 8 bölümden oluşan 230 sayfalık kitap müziğin kökenlerini, Küba’da 20-30’lu yılları, Balo Salonu Çağını ve Latin Cazının yükselişini anlatıyo.
Sen caz dinliyo musun? Hangi caz kitaplarını okudun? Önerin var mı? Yorum yap, tartışalım bakalım.
Kaynaklar:
- Inside Jazz – Cüneyt Sermet
- Caz Doğaçlaması – Nail Yavuzoğlu
- Caz Dehaları – Orhan Kahyaoğlu
- Caz Kitabı – Joachim E. Berendt