Dedem geçen hafta geldi eve. Müzik dinliyordum Spotify’dan. “Bu da ne?” dedi.
“Müzik uygulaması dede” dedim.
“Kaset nerede?” dedi.
Güldüm. “Dede kaset kalmadı artık, hepsi telefonda” dedim.
“Olmaz öyle şey, kaset olmadan müzik mi olur?” dedi. Ciddi ciddi inandı buna.
Sonra 20 dakika anlattım. “Bak dede, milyonlarca şarkı var burada” dedim. Telefonu gösterdim. “Hangisini istersen dinlersin” dedim.
“Hepsini mi aldın sen?” dedi.
“Hayır dede, hepsi internette” dedim.
“İnternette müzik mi olur ya” dedi. Anlamadı. Bıraktım anlamamayı.
İşte o an anladım – müzik dinleme şekli tamamen değişmiş. Ben normalmiş gibi görüyorum ama yaşlılar için uzaylı teknolojisi gibi.
Müzik Neden Bu Kadar Önemli?
Düşün bi, tarihte insanlar ilk ne zaman müzik yaptı? Mağara adamları falan doğadaki sesleri taklit etmişler. Kuş sesleri, su sesleri, rüzgar sesi işte…
Sonra kendi seslerini çıkarmışlar. Çığlık atmışlar. Neden? Korktukları şeylere karşı. Ya da sevinç göstermek için falan.
Sonra ritim eklenmış işte. Davul gibi şeyler yapılmış. Topluca dans edilmiş. Neden? Tanrılara dua etmek için. Ya da sadece eğlenmek için.
Yani müzik insan kadar eski ya. Ve her zaman hayatımızın merkezinde.
Günümüzde Müzik Nerede?
Her yerde ya. Gerçekten her yerde.
- Arabada müzik
- Markette müzik
- Kafede müzik
- Spor salonunda müzik
- Filmde müzik
- Reklamda müzik
- Telefonda müzik
Ben sabah kalktığımda müzik açıyorum. Duşa girerken müzik. Kahvaltıda müzik. Yolda müzik. Stüdyoda zaten müzik. Akşam yatarken bile müzik ya.
Müziksiz bir gün geçirmeye çalış. Yapamıyorsun işte. Çünkü müzik hayatın her yerinde.
Eskiden Nasıl Dinliyorduk?
Benim çocukluğumda kaset vardı ya. Babamın kasetleri vardı. Müzik dinlemek için kasetçalar açıyordu. Ses kalitesi kötüydü ama önemli değildi işte. Müzik vardı, yetiyordu.
Sonra CD çıktı. “Vay be ne kadar net ses” diyorduk. CD çalar aldık. CD topladık falan. Rafta sıraladık. Güzeldi.
Sonra MP3 çalar geldi. “Vay be 100 şarkı sığıyor” dedik. CD’leri bıraktık, MP3 çalar aldık.
Sonra telefon geldi işte. İlk başta Nokia’larda falan hafıza kartına müzik atıyorduk. Sonra akıllı telefon çıktı. Artık her şey telefonda ya.
Şimdi Ne Kullanıyoruz?
Spotify, Apple Music, Fizy, YouTube Music falan…
Bunlar “streaming” platformları yani. Müzik indirmiyorsun. Canlı dinliyorsun işte. İstediğin zaman, istediğin şarkıyı.
Ben 2013 gibi Spotify’ı keşfettim. Arkadaş “bak bi uygulama var” dedi. İndirdim. Açtım. Kayıt oldum. İçeride kimse yok. Boş ekran. Playlist yok, arkadaş yok.
“E bu ne işe yarıyor?” dedim. Kapattım.
Bir hafta sonra tekrar açtım. Bi şarkı aradım. Çıktı. “Vay be” dedim. Başka şarkı aradım. O da çıktı. Sonra saatlerce şarkı aradım. Her şey vardı.
O zaman Türkiye’de yoktu. VPN ile giriyordum falan. 2019’da Türkiye’ye geldi. O günden beri kullanıyorum.
Fizy’yi de denedim ya. 2020 falan denemiştim. Yerli platform, Turkcell’in. Türk müziği için iyi. Ama Spotify’a alıştım artık işte. Değiştiremedim.
Spotify vs Fizy: Hangisi Daha İyi?
Bu konuyu merak eden çok ya. Ben ikisini de kullandım. Anlatayım:
Spotify’ın Durumu
Spotify dünya çapında en popüler platform işte. 100 milyondan fazla şarkı var. Her türden müzik bulabiliyorsun – caz, rock, pop, klasik, elektronik falan… Her şey var ya.
En sevdiğim özelliği algoritması. Dinlediklerine bakıp sana uygun şarkılar öneriyor. Bazen öyle şarkılar çıkarıyor ki “vay be bunu nasıl bildi” diyorsun.
Podcast’ler de var. Ben müzik prodüksiyonu podcast’leri dinliyorum. Çok faydalı oluyor.
Arayüzü güzel, kullanması kolay. Alışınca bırakamıyorsun işte.
Ama tabi eksileri de var ya. Türkiye’ye geç geldi, 2019’da falan. O zamana kadar VPN ile giriyordum. Bazı Türk sanatçılar hala yok platformda. Ücretli versiyon pahalı, ayda 50 lira civarı. Bedava versiyonda reklam var, o da sinir bozucu.
Fizy Nasıl?
Fizy Türk platformu. Turkcell’in yapımı. En büyük artısı Türk müziği ya. Her şarkı var neredeyse. Yerli sanatçılara da destek oluyor, bu güzel.
Turkcell kullanıyorsan mobil veri harcamıyor. Bu büyük avantaj ya. Kotandan gitmiyor yani.
Ama yabancı müzik konusunda zayıf. Spotify’daki kadar çeşitlilik yok. Algoritması da pek iyi değil açıkçası. Bazen saçma şeyler öneriyor.
Arayüzü biraz karışık geliyor bana. Alışana kadar zorlanıyorsun.
Benim Tercihim Ne Peki?
Spotify kullanıyorum ben. Neden? Çünkü çok çeşitli müzik dinliyorum ya. Sabah Türk müziği, öğlen caz, akşam elektronik falan… Spotify’da hepsini buluyorum.
Ama sadece Türk müziği dinliyorsan Fizy mantıklı. Özellikle Turkcell’liysen. Kota yemeden dinlemek büyük avantaj işte.
Platformların Özellikleri
Her iki platformda da benzer özellikler var işte. Playlist yapabiliyorsun mesela. İstediğin şarkıları toplayıp liste yapıyorsun falan.
Ben sabah için playlist yaptım. Neşeli şarkılar koydum. Akşam için ayrı playlist var, sakin şarkılar. Spor için başka, çalışırken için başka. Hepsi ayrı ya.
Arkadaşınla playlist paylaşabiliyorsun. Bu güzel özellik. Eskiden CD takas ederdik. Şimdi playlist linki atıyoruz işte. “Bak şunu dinle” diyorsun, link atıyorsun.
Spotify’ın bir özelliği var, “Discover Weekly”. Her hafta sana 30 şarkı öneriyor. Dinlediğin şarkılara bakıp seçiyor falan. Ben bu sayede çok sanatçı keşfettim ya. Hiç duymadığım insanlar. Ama algorıtma “bu adamın zevkine uyar” diye gösteriyor. Genelde haklı çıkıyor.
Fizy’de de benzer bir şey var ama Spotify kadar iyi değil açıkçası. Bazen alakasız şeyler öneriyor.
Podcast konusu da önemli. Spotify’da podcast bolluğu var işte. Sadece müzik değil, konuşma programları da dinleyebiliyorsun. Ben stüdyoda çalışırken podcast dinliyorum. Müzik prodüksiyonu üzerine podcast’ler var falan. Çok faydalı oluyor. Fizy’de podcast yok. Sadece müzik var.
Ses kalitesi ikisinde de iyi ya. Premium hesaplarda “High Quality” seçeneği var. Fark belli oluyor. Ben stüdyo kulaklığıyla dinlediğimde duyuyorum farkı. Normal kulaklıkla pek fark yok ama.
Avantajları ve Sorunları
Şimdi genel olarak bu platformların ne getirdiğine bakalım işte.
İlk olarak kolay erişim var ya. Milyonlarca şarkı bir tık uzakta. Eskiden bir şarkıyı bulmak için saatlerce araştırma yapardın. CD dükkânına giderdin, bulamazdın falan. İnternetten aramaya çalışırdın. Şimdi yaz, çıkıyor.
Keşif özelliği de güzel. Algoritma sayesinde yeni müzikler keşfediyorsun. Eskiden radyo dinlerdin, ne çalarsa onu dinlerdin. Ya da arkadaşın “şunu dinle” derdi işte. Şimdi makine sana öneriyor. Bazen çok isabetli oluyor.
Maliyet olarak da mantıklı aslında. Aylık 50 lira veriyorsun, sınırsız müzik. Eskiden her albüm 30-40 liraydı ya. Ayda bir albüm alsaydın yine aynı paraya geliyordu. Şimdi binlerce albüm dinliyorsun aynı parayla.
Bir de yer kaplamıyor. CD’ler, kasetler rafa dizilirdi. Yer kaplardı. Taşınırken koli koli taşıyordun falan. Şimdi her şey telefonda. Sıfır yer.
Ama tabi sorunlar da var ya. En büyüğü internet. İnternet yoksa dinleyemezsin. İndirme özelliği var ama premium lazım işte. Yani para vermen gerekiyor.
Sanatçı kazancı da büyük sorun. Ben müzisyen olarak bunu yaşıyorum. Spotify bir dinlenme için 0.003 dolar ödüyor. Yani 1000 dinlenme 3 dolar ediyor. Çok az ya. 10.000 dinlenme bile 30 dolar. Bundan yaşayamazsın.
Bir de müziğin değeri düştü gibi geliyor. Eskiden bir albüm alırdın, değerli olurdu. Sonsuza kadar senin olurdu işte. Kapağına bakardın, notlarını okurdun. Şimdi müzik tüketim malı oldu. Dinledin, geçtin. Değeri yok gibi.
Sessizlik de kayboldu. Sürekli müzik var. Her an, her yerde. Belki bu sağlıklı değil ya. Bazen sessizliğe ihtiyacımız var ama alışamıyoruz artık.
Benim Deneyimim
Ben müzisyenim. Müziğimi bu platformlarda yayınlıyorum. Spotify’da single’larım var. Fizy’de de var.
İlk şarkımı yüklediğimi hatırlıyorum. 2021’di. Elim titriyordu. “Upload” tuşuna basmadan önce 10 kere düşündüm. “Ya beğenmezlerse?” diye korktum. “Ya kötü yorumlar gelirse?” diye panikledim.
Bastım sonunda. Yüklendi. 2 hafta bekledim. Her gün girip bakıyordum. “Kaç dinlenme geldi?” diye. İlk hafta 23 dinlenme geldi. Sevinçten zıpladım. 23 kişi dinlemiş beni!
İkinci hafta 47’ye çıktı. “Vay be, katlanıyor” dedim. Üçüncü hafta 51 oldu. Durdu. Daha fazla artmadı.
Ne kadar kazandım? İlk ay 12 lira. On iki lira. Bir ayda. Kahve bile alamazsın.
Ama tanıtım için iyi ya. İnsanlar müziğimi buluyor, dinliyor, beğeniyor. Konser teklifi geliyor. Oradan para kazanıyorum işte.
Eskiden plak şirketi bulman lazımdı. Şimdi laptop yeter. Evde kayıt yap, platformlara yükle. Bu özgürlük çok güzel.
Ama para kazanma kısmı zor. Çünkü herkes müzik yapıyor. Çok fazla içerik var. Seninkini kim fark edecek?
Algoritma Meselesi
Önemli olan dinlenme sayısı işte. Ne kadar çok dinlenme, o kadar fazla algoritma seni öneriyor. Kısır döngü.
Popüler şarkılar daha popüler oluyor. Yeni şarkılar kaybolup gidiyor.
Ben kendi şarkımı çıkardığımda ilk hafta 500 dinlenme aldı. “Vay be tutuyor” dedim. Sonra düştü. 300’e düştü. Sonra 100’e. Algoritma “bu şarkı tutmadı” dedi, göstermeyi bıraktı.
Bu biraz üzücü ya. Şarkıya emek veriyorsun. Stüdyo tutuyorsun, para harcıyorsun. Sonra algoritma “hayır” diyor. Bitiyor.
Ama sistem böyle işte. Oyunun kurallarını öğrenmen lazım.
Gelecek Nasıl Olacak?
Bence streaming platformlar daha da gelişecek. Yapay zeka entegre olacak.
Mesela “üzgünüm bugün” diyeceksin, sana uygun playlist yapacak. Ya da “spor yapacağım” diyeceksin, tempolu şarkılar seçecek.
Belki sanal gerçeklik entegre olacak. VR gözlük takacaksın, konserde gibi hissedeceksin.
Belki hologram konserleri olacak. Evinde Michael Jackson konseri izleyeceksin, canlı gibi.
Kim bilir? Teknoloji çok hızlı gelişiyor. 5 yıl sonra ne olur bilmiyoruz.
Sonuç
Müzik dinleme şekli tamamen değişti. Gramofon, kaset, CD, MP3… Hepsi geride kaldı. Şimdi streaming çağındayız.
Spotify, Fizy, Apple Music… Hepsi benzer. İkisi de iyi. Hangisini seçersen seç, önemli olan müziğin tadını çıkarmak.
Ben Spotify kullanıyorum ama Fizy de kullanılır. Zevk meselesi.
Önemli olan şu – müzik her zaman hayatımızda olacak. Teknoloji değişir, format değişir ama müzik kalır.
Sen hangisini kullanıyorsun? Spotify mi, Fizy mi, başka bir şey mi? Memnun musun? Yorum yap, konuşalım.
Not: Bu yazıda platform karşılaştırması yaptım ama reklam değil. Sadece kişisel deneyimlerimi paylaştım. Ne Spotify’dan ne Fizy’den para almıyorum.
Şaban Can Kurt
www.sabancankurt.com