Geçen hafta bi öğretmen adayı geldi. Müzik öğretmeni olmak istiyomuş.
“Abi iyi bi müzik öğretmeni olmak için ne yapmam lazım?” dedi.
Güldüm valla. “Uzun liste” dedim. “Ama anlatayım sana.”
“Anlat abi” dedi. Çok çok meraklı meraklı.
“Önce dinle” dedim. “Sonra not al. Çok çok önemli şeyler var.”
İşte bugün size müzik eğitimcisi olmayı anlatacam. Hangi nitelikler lazım, ne yapmalı, nasıl olmalı. Çok çok kapsamlı bi konu valla.
Müzik Eğitiminin Önemi – Giderek Artıyor
Günümüzde müzik eğitiminin bireylerin kişilik gelişimine ve sosyalleşmesine katkı sağladığı gerçeği giderek giderek daha çok kabul görmekte. Artık herkes biliyo.
Müzik Eğitimi Ne Sağlar?
Müzik eğitimi insanın yakın çevresiyle ilişki kurmasını sağlar. Sosyalleşmesini sağlar. Müzik yoluyla bilinçli olarak müzik üreten ve tüketen bi kişi olmasını sağlar.
“Müzik eğitimi yaparken öğretmenler müzik eğitiminin kişilik gelişimi, toplumsal gelişim ve duygusal açınma üzerindeki etkilerini değerlendirirler.”
Çok doğru bi tespit bu. Müzik sadece müzik değil. İnsan yetiştiriyo.
Müzik Eğitimcileri Kim?
Müzik öğretim teknikleri ve alan uygulamaları öğrenilerek yetiştirilen müzik eğitimcileri öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve psikomotor alanlarda gelişmelerini sağlayan uygulayıcılardır.
Yani müzik öğretmeni sadece müzik öğretmiyo. Beyin geliştiriyo. Duygu geliştiriyo. Hareket geliştiriyo. Hepsini birden.
Ben müzisyen olarak çocuklara gitar dersi veriyorum bazen. Sadece gitar öğretmiyorum. Sabır öğretiyorum. Disiplin öğretiyorum. Azim öğretiyorum. Müzik öğretmeni bu yüzden çok çok önemli.
Müzik Eğitimcilerinin Nitelikleri – Üç Başlık
Tüm müzik eğitimcilerinin sahip olması gereken nitelikler üç başlık altında incelenebilir:
- Kişisel nitelikler
- Müzikal nitelikler
- Profesyonel nitelikler
Üçü de çok çok önemli. Biri eksik olursa olmaz. Hepsi olmalı.
1. Kişisel Nitelikler – İnsan Olmak
Müzik eğitimcileri nasıl olmalı? Anlatiyim.
Cesaretlendirmeli
Çevresindeki insanları cesaretlendirmelidir.
Öğrencilere “yaparsın”, “başarırsın”, “sen çok iyisin” demelidir. Motive etmelidir.
Ben hocalarımdan bi tanesi hep cesaretlendirirdi beni. “Şaban sen çok yeteneklisin” derdi. “Devam et” derdi. O sözler çok çok etkilerdi beni. Hala hatırlıyorum.
İlgi Alanlarını Öğrenmeli
Çevresindeki insanların diğer alanlardaki ilgilerini öğrenmelidir.
Öğrenci sadece müzikle mi ilgileniyo? Yoksa futbol mu seviyo? Resim mi seviyo? Bilgisayar oyunu mu seviyo?
Hepsini bilmeli. Çünkü o ilgi alanlarından müziğe köprü kurabilir.
“Futbol seviyosun değil mi? Müzik de futbol gibi. Takım çalışması. Ritim var, tempo var. Gel beraber çalalım.”
Topluma Uygun Olmalı
Bireye ve topluma uygun olmalıdır.
Toplumun değerlerine saygı göstermeli. Kültürü bilmeli. Gelenekleri bilmeli.
Türkiye’de müzik öğretmeniysen Türk müziğini bilmelisin. Halk müziğini bilmelisin. Klasik Türk müziğini bilmelisin.
Diğer Alanlarla İlgili Olmalı
Diğer bilim dalları ve güzel sanatlar ile ilgili olmalıdır.
Sadece müzik değil. Edebiyat da bilmeli. Tarih de bilmeli. Resim de bilmeli. Tiyatro da bilmeli.
Çünkü hepsi birbirine bağlı. Müzik tek başına değil. Sanatın bi parçası.
Yeni Fikirleri Ayırt Etmeli
Yeni fikirleri ayırt edin ve değerlendirin.
Açık fikirli olmalı. Yeniliklere açık olmalı. “Eskiden böyleydi” deyip durmamalı.
“Şimdi yeni bi öğretim yöntemi var. Deneyelim bakalım.” Böyle düşünmeli.
2. Müzikal Nitelikler – Müzisyen Olmak
Müzik eğitimcileri müzikal olarak ne bilmeli? Anlatiyim.
Müzik Bilgisi ve Teknik
Müzik bilgisine ve teknik yeterliliğe sahip olmalıdır.
Nota bilmeli. Armoni bilmeli. Makam bilmeli. Usul bilmeli. Ritim bilmeli. Melodi bilmeli.
Teknik olarak da yeterli olmalı. Müziği anlayabilmeli. Analiz edebilmeli.
Enstrüman Çalabilmeli
Enstrüman çalabilmeli ve eşlik edebilmelidir.
En az bi enstrüman çalmalı. Tercihen piyano. Çünkü piyano müziğin temeli.
Eşlik edebilmeli. Öğrenci şarkı söylerken piyanoyla eşlik edebilmeli. Ya da gitarla eşlik edebilmeli.
Ben gitar çalabiliyorum. Piyano çalabiliyorum. Davul çalabiliyorum. Hepsi işime yarıyo. Öğrencilere eşlik ediyorum. Çok faydalı.
Müzikal Yorum Gücü
Müzikal yorumlama gücüne sahip olmalıdır.
Müziği sadece çalmak değil. Yorumlamak da lazım. Duygu katmak lazım. Ruh katmak lazım.
“Bu şarkıyı böyle çalma. Daha duygulu çal. Daha yavaş çal. Daha yumuşak çal.”
Böyle yönlendirmeler yapabilmeli.
Orkestra ve Koro Yönetimi
Orkestra ve koro yönetimini bilmelidir.
Şef olabilmeli. Grup yönetebilmeli. Orkestra çalıştırabilmeli. Koro çalıştırabilmeli.
Ben üniversitede koro şefliği dersi aldım. Çok zordu valla. Ama çok faydalıydı. Şimdi grup yönetmeyi biliyorum.
Açıklama Gücü
Öğrettiği ve doğaçlama yaptığı müziğin unsurlarını açıklayabilmeli.
“Bu şarkının makamı nedir?” diye sorduklarında açıklayabilmeli.
“Bu ritim nasıl vurulur?” diye sorduklarında gösterebilmeli.
Doğaçlama yapabilmeli. Anında müzik üretebilmeli.
3. Profesyonel Nitelikler – Öğretmen Olmak
Müzik eğitimcileri profesyonel olarak ne yapmalı? Anlatiyim.
Öğretmenlik Görevini Benimsemeli
Öğretmenlik görevini benimsemelidir.
Bu sadece iş değil. Bu görev. Kutsal görev. Geleceği yetiştiriyosun. İnsanları şekillendiriyosun.
Ciddiye almalı. Severek yapmalı. “Para için yapıyorum” dememeli.
Amaçları Bilmeli
Müzik eğitiminin amaçlarını bilmeli ve çağdaş eğitim sürecinde müzik eğitiminin önemini değerlendirmelidir.
Neden müzik eğitimi veriyoruz? Sadece şarkı söyletmek için mi? Hayır.
Kişilik geliştirmek için. Sosyalleşmek için. Beyin geliştirmek için. İnsan yetiştirmek için.
Bunu bilmeli. Bunu anlayabilmeli.
Kavramları Bilmeli
Müzik eğitimi ile ilgili kavramları ve genel bilgileri en geniş şekilde bilmeli ve açıklayabilmelidir.
Orff yaklaşımı nedir? Kodaly yöntemi nedir? Suzuki metodu nedir?
Hepsini bilmeli. Hepsini açıklayabilmeli.
Denetleyip Değerlendirebilmeli
Öğrencilerinin müzik etkinliklerini denetleyip değerlendirebilmelidirler.
Öğrenci doğru mu çalıyo yanlış mı çalıyo? Gelişiyo mu gelişmiyo mu?
Bunu görebilmeli. Değerlendirebilmeli. Geri bildirim verebilmeli.
Repertuar Düzenleyebilmeli
Okul düzeyindeki etkinlikler için belirli bi repertuar düzenleyebilmelidir.
Hangi şarkıları öğretelim? Hangi eserleri çalıştıralım?
Yaşa uygun olmalı. Seviyeye uygun olmalı. İlgi çekici olmalı.
Ben çocuklara ders verirken hep severek dinleyecekleri şarkıları seçiyorum. Zorla dinletmiyorum. Severek öğrenmeliler.
Kaynaklara Başvurabilmeli
Öğrencilerinin öğrenme sorunlarını çözmek için çeşitli kaynaklara başvurabilmeli ve repertuar hazırlayabilmelidir.
Öğrenci anlamıyo. Ne yapmalı? Kitaplara bakmalı. İnternette araştırmalı. Başka öğretmenlere sormalı.
Çözüm bulmalı. Vazgeçmemeli.
Yeniliklerden Haberdar Olmalı
Müzikteki yeniliklerden haberdar olmalı ve bu yenilikler hakkında tartışabilmelidir.
Müzik duran bi şey değil. Sürekli gelişiyo. Yeni metotlar çıkıyo. Yeni yaklaşımlar çıkıyo.
Takip etmeli. Öğrenmeli. Uygulamaya çalışmalı.
Ben sürekli YouTube’da müzik eğitimi videoları izliyorum. Yeni şeyler öğreniyorum. Kendimi geliştiriyorum.
İdeal Öğretmen – Tüm Niteliklere Sahip
Tüm bu niteliklere sahip olan müzik eğitimcileri ideal öğretmenler olarak değerlendirilebilir.
Kolay mı? Hayır çok çok zor. Ama imkansız değil. Çalışarak olur. Geliştirerek olur.
Ben de mükemmel değilim. Ama her gün biraz daha iyi olmaya çalışıyorum.
Çalgı Eğitiminin Amaçları – Neden Öğretiyoruz?
Müzik eğitiminin boyutlarından kabul edilen çalgı eğitiminin amaçları şöyle sıralanabilir:
1. Enstrümanın Sevgisini Kazanmak
Enstrümanın sevgisini kazanmak.
En önemli amaç bu. Öğrenci enstrümanı sevmeli. Sevmeden olmaz.
“Bu gitarı seviyorum. Her gün çalmak istiyorum.” Bu duyguyu oluşturmalı.
Ben gitarı ilk gördüğümde aşık oldum valla. “Bu enstrümanı çalacam” dedim. O sevgi hala devam ediyo.
2. Amatör Müzik Eğitimine Ulaşmak
Amatör müzik eğitimine ulaşmak.
Herkes profesyonel olmayacak. Çoğu amatör olacak. Sorun değil.
Hobi olarak çalacaklar. Keyif için çalacaklar. Bu da çok değerli.
3. Profesyonel Müzik Eğitimine Yönlendirmek
Profesyonel müzik eğitimine yönlendirmek.
Yetenekli öğrencileri tespit etmeli. Yönlendirmeli. “Sen profesyonel olabilirsin” demeli.
Konservatuvara yönlendirmeli. Müzik fakültesine yönlendirmeli.
4. Etkileri Araştırmak
Çalgı eğitiminin öğrenciler üzerindeki etkilerini araştırmak.
Çalgı eğitimi öğrenciye ne kattı? Özgüveni arttı mı? Sosyalleşti mi? Konsantrasyonu gelişti mi?
Bunu araştırmalı. Ölçmeli. Değerlendirmeli.
5. Teknik Bilgi Aktarmak
Enstrüman çalma teknikleri ile ilgili bilgi aktarmak.
Nasıl tutulur? Nasıl çalınır? Hangi parmak hangi tele basar?
Teknik bilgiyi öğretmeli. Doğru öğretmeli.
6. Yöntemler Geliştirmek
Çalgı öğretimini kolaylaştıran ve ilerlemeyi sağlayan yöntemler geliştirmek.
Daha kolay nasıl öğretebilirim? Daha etkili nasıl öğretebilirim?
Sürekli düşünmeli. Sürekli geliştirmeli.
Ben her öğrenciye farklı yöntem uyguluyorum. Çünkü her öğrenci farklı. Herkese aynı yöntem işlemiyo.
7. Terimleri Öğrenmek
Çalgı eğitiminde çalgı terimlerini öğrenme ve çalgı çalmada gerekli teknikleri kavrama.
Perde nedir? Tel nedir? Akort nedir? Vibrato nedir? Glissando nedir?
Hepsini öğretmeli. Hepsini kavratmalı.
Benim Öğretmenlik Deneyimim – İlk Dersim
Bi anımı anlatayım size. İlk öğretmenlik deneyimim.
2014’tü. Bi çocuğa gitar dersi verecektim. İlk defa ders verecektim. Çok çok heyecanlıydım.
Çocuk geldi. 10 yaşındaydı. “Merhaba hocam” dedi.
“Hocam” dedi ya… İlk defa biri bana “hocam” demişti. Gurur duydum.
“Merhaba” dedim. “Gitarı sever misin?”
“Çok severim hocam” dedi. “Öğrenmek istiyorum.”
Başladık. İlk derste akort öğrettim. Tel isimlerini öğrettim. Nasıl tutulacağını öğrettim.
Çocuk çok çok mutluydu. Ben de çok mutluydum.
O gün anladım: Öğretmek çok güzel bi şey. İnsana çok şey katıyo. Sadece öğrenci öğrenmiyo, öğretmen de öğreniyo.
O çocuk şimdi 20 yaşında. Hala gitar çalıyo. Hala benimle görüşüyo. “Hocam siz beni başlattınız bu yola” diyo.
İşte öğretmenlik bu. İnsanın hayatına dokunmak. Gelecek inşa etmek.
Gelecek – Müzik Eğitimi Daha Da Önemli Olacak
Müzik eğitimi gelecekte daha da önemli olacak. Kesin olacak.
Çünkü teknoloji gelişiyo. Yapay zeka geliyo. Ama müzik hep insan işi olacak.
İnsan duygusu gerekli. İnsan dokunuşu gerekli. İnsan öğretmeni gerekli.
Sonuç – İdeal Öğretmen Olmak
Günümüzde müzik eğitiminin bireylerin kişilik gelişimine ve sosyalleşmesine katkı sağladığı gerçeği giderek daha çok kabul görmekte. Müzik eğitimi insanın yakın çevresiyle ilişki kurmasını, sosyalleşmesini, müzik yoluyla bilinçli olarak müzik üreten ve tüketen bi kişi olmasını sağlar. Öğretmenler müzik eğitiminin kişilik gelişimi, toplumsal gelişim ve duygusal açınma üzerindeki etkilerini değerlendirirler. Müzik öğretim teknikleri ve alan uygulamaları öğrenilerek yetiştirilen müzik eğitimcileri öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve psikomotor alanlarda gelişmelerini sağlayan uygulayıcılardır.
Tüm müzik eğitimcilerinin sahip olması gereken nitelikler kişisel, müzikal ve profesyonel olmak üzere üç başlık altında incelenir.
Kişisel nitelikler: Çevresindeki insanları cesaretlendirmeli, diğer alanlardaki ilgilerini öğrenmeli, bireye ve topluma uygun olmalı, diğer bilim dalları ve güzel sanatlar ile ilgili olmalı, yeni fikirleri ayırt edip değerlendirmeli.
Müzikal nitelikler: Müzik bilgisine ve teknik yeterliliğe sahip olmalı, enstrüman çalabilmeli ve eşlik edebilmeli, müzikal yorumlama gücüne sahip olmalı, orkestra ve koro yönetimini bilmeli, öğrettiği ve doğaçlama yaptığı müziğin unsurlarını açıklayabilmeli.
Profesyonel nitelikler: Öğretmenlik görevini benimsemeli, müzik eğitiminin amaçlarını bilmeli ve çağdaş eğitim sürecinde müzik eğitiminin önemini değerlendirmeli, müzik eğitimi ile ilgili kavramları ve genel bilgileri en geniş şekilde bilmeli ve açıklayabilmeli, öğrencilerinin müzik etkinliklerini denetleyip değerlendirebilmeli, okul düzeyindeki etkinlikler için belirli bi repertuar düzenleyebilmeli, öğrencilerinin öğrenme sorunlarını çözmek için çeşitli kaynaklara başvurabilmeli ve repertuar hazırlayabilmeli, müzikteki yeniliklerden haberdar olmalı ve bu yenilikler hakkında tartışabilmeli. Tüm bu niteliklere sahip olan müzik eğitimcileri ideal öğretmenler olarak değerlendirilebilir.
Müzik eğitiminin boyutlarından kabul edilen çalgı eğitiminin amaçları şöyle sıralanabilir: Enstrümanın sevgisini kazanmak, amatör müzik eğitimine ulaşmak, profesyonel müzik eğitimine yönlendirmek, çalgı eğitiminin öğrenciler üzerindeki etkilerini araştırmak, enstrüman çalma teknikleri ile ilgili bilgi aktarmak, çalgı öğretimini kolaylaştıran ve ilerlemeyi sağlayan yöntemler geliştirmek, çalgı eğitiminde çalgı terimlerini öğrenme ve çalgı çalmada gerekli teknikleri kavrama.
Sen müzik öğretmeni misin? Olmak ister misin? Hangi enstrümanı öğretmek istersin? Yorum yap, tartışalım bakalım.
Kaynaklar:
- Müzik eğitimi metodolojisi
- Çalgı eğitimi pedagojisi
- Öğretmen yeterlilikleri araştırmaları
Şaban Can Kurt
www.sabancankurt.com