Geçen hafta bi arkadaşla kahvede oturuyorduk. Yabancı bi müzisyenmiş, Türkiye’ye ilk kez gelmiş.
“Abi ya bu ülkede müzik çok değişik” dedi. “Her yerde farklı bi müzik duydum valla. Nasıl oluyo bu?”
Güldüm. “Anlatması uzun işte” dedim. “Ama kısaca şöyle söyliyim: Türkiye coğrafi olarak çok çok özel bi yerde duruyo.”
“Nasıl yani?” dedi. Meraklı meraklı bakıyo.
“Ya Doğu var, Batı var, Ortadoğu var, Akdeniz var, İslam kültürü var… Hepsi burada kesişiyo işte. Birbirine karışıyo” dedim.
Çok şaşırdı valla. “Vay be hiç düşünmemiştim” dedi.
İşte bugün size bunu anlatcam. Türkiye’deki müzik zenginliğini, kültürel çeşitliliği falan. Çünkü gerçekten gerçekten çok özel bi durum var.
Türkiye’nin Coğrafi Konumu – Kültürlerin Tam Ortasında
Türkiye coğrafi konumu nedeniyle çok çok özel bi yerde duruyo. Hangi kültürlerin etkisinde biliyo musun?
Doğu kültürü var. Batı kültürü var. Ortadoğu kültürü var. Akdeniz kültürü var. İslam kültürü var.
Hepsi burada kesişiyo işte. Buluşuyo. Birbirine karışıyo. İç içe geçiyo.
Bu çok nadir bi durum ya. Dünyada böyle yerler çok çok az. Belki yok bile.
Dünyanın En Eski Yerleşim Yerlerinden – Çok Eski
Türkiye dünyanın en eski yerleşim yerlerinden kabul ediliyo. Biliyo muydun bunu?
Binlerce yıllık tarihi var bu toprakların. Binlerce yıl. Düşün bi. Ne kadar eski.
Ve bu binlerce yıl boyunca çok fazla farklı kültür yaşamış buralarda. Kim yaşamadı ki? Hititler yaşamış, Frigler yaşamış, Lidyalılar yaşamış, Persler gelmiş geçmiş, Yunanlılar gelmiş, Romalılar gelmiş, Bizanslılar yaşamış yüzyıllarca, Selçuklular gelmiş, Osmanlılar kurulmuş 600 yıl yaşamış…
Hepsi bu topraklarda yaşamış. Hepsi izlerini bırakmış. Hepsi kültürünü katmış.
Sonuç ne olmuş? Dünyada nadir görülen bi kültürel zenginlik oluşmuş.
Ben müzisyen olarak bunu çok çok düşünüyorum valla. “Ne kadar şanslıyız ya” diye düşünüyorum. Bu kadar zengin bi kültürel mirasa sahibiz. İnanılmaz bi şey bu.
Kültürel Unsurlar – Hala Canlı Duruyolar
Günümüzde bu kültürel değerlerin hala canlı olduğunu görüyoruz. Ölmemiş yani. Hala yaşıyo. Hangi değerler?
Edebiyat var. Din var. Tıp var. Büyücülük bile var (evet evet, hala var bazı yerlerde, inanılmaz). Hurafeler var. Giyim var. Fotoğraf var. Heykel var. Dans var.
Ve tabii tabii müzik var.
Bu değerlerin içinde müzik, günümüz kültürünün en önemli göstergelerinden biri. Belki de en önemlisi.
Neden? Anlatayım şimdi.
Müzik Neden Bu Kadar Önemli Ya?
Müzik her yerde. Her zaman. Herkesin hayatında.
Düğünlerde müzik var değil mi? Cenazelerde bile müzik var. Bayramlarda müzik var. Festivallerde müzik var. Televizyonda müzik var. Radyoda müzik var. Sokakta müzik var. Alışveriş merkezinde müzik var. Her yerde.
İnsanlar mutlu olduklarında müzik dinliyo. Üzgün olduklarında müzik dinliyo. Aşık olduklarında müzik dinliyo. Yalnız olduklarında müzik dinliyo. Spor yaparken müzik dinliyo. Araba kullanırken müzik dinliyo.
Müzik her duyguyu ifade edebiliyo. Her hissi anlatabiliyo. Bu yüzden bu kadar önemli işte.
Kültür Nedir? – Basit Gibi Ama Derin Bi Konu
Kültür ne demek biliyo musun? Basit soru gibi ama aslında derin.
Kültür toplumsal bi üründür.
Neden toplumsal? Anlatiyim.
Çünkü insanoğlu doğumdan ölüme kadar toplum içinde yaşar. Yalnız yaşamaz. Yalnız yaşayamaz.
Bi Çocuk Nasıl Öğrenir Her Şeyi?
Düşün bi. Dünyaya gözlerini yeni açan bi bebek.
Ne biliyo? Hiçbi şey bilmiyo.
Ne öğrenecek? Her şeyi öğrenecek.
Nasıl öğrenecek? Kültürel ortamda öğrenecek.
Dilini öğreniyo çevresinden. Dinini öğreniyo ailesinden. Yeme-içme alışkanlıklarını öğreniyo evden. Nasıl giyineceğini öğreniyo. Çevresini tanıyo. Sosyal yaşamı öğreniyo. Değerleri öğreniyo. Normları öğreniyo. “Şunu yapma, bunu yap” diyo herkes.
Hepsini toplumdan öğreniyo yani. Kültürel ortamdan.
Ben bunu çocukken yaşadım valla. Ailemin müzik dinleme alışkanlıklarını öğrendim mesela. Babam klasik Türk müziği dinlerdi sürekli, ben de dinlemeye başladım küçükken. Abim rock dinlerdi, ben de dinlemeye başladım. Kültürel ortamdan öğrendim yani.
Kültür Çok Geniş Bi Kavram – Her Şeyi Kapsıyo
Bu açıdan kültür çok çok geniş bi kavram. Ne kadar geniş?
Topluluk içinde yaşayan insanların öğrendiği ve paylaştığı her şeyi kapsıyo.
Her şey diyorum. Yani gerçekten gerçekten her şey.
Bilimlerin incelediği her şey kültür tarafından şekillendirilmiş. Antropoloji kültürü inceleyo. Sosyoloji kültürü inceleyo. Psikoloji kültürü inceleyo. Tarih kültürü inceleyo. Müzikoloji kültürü inceleyo. Felsefe kültürü inceleyo. Hepsi kültürle ilgili.
Kültür Kalıtımsal Değil – Öğrenilir
Çok çok önemli bi nokta var burda: Kültür kalıtımsal bi özellik değil.
Yani genlerle geçmiyo. DNA’da yazılı değil. Doğuştan gelmiyo.
Sonradan kazanılan, öğrenilen bi özellik.
Mesela ben Türk aileden doğdum değil mi? Ama diyelim ki Almanya’da büyüseydim. Ne olurdu? Alman kültürünü öğrenirdim. Türk kültürünü değil. Almanca konuşurdum. Alman gibi düşünürdüm. Alman yemekleri yerdim.
Kültür doğuştan gelmiyo işte. Çevreden öğreniliyo. Toplumdan öğreniliyo.
Bu çok çok önemli bi fark.
Müzik – Kültürün En Önemli Parçası
Kültürün en önemli unsurlarından biri müzik. Neden önemli?
Çünkü müzik evrensel. Her toplumda var. Her kültürde var. Müziği olmayan toplum yok.
Ama her toplumun müziği farklı. Her kültürün müziği farklı. İşte bu ilginç olan.
Türk Müziği – Coğrafi Olarak Çok Geniş Yayılmış
Türk müziği coğrafi olarak çok çok geniş bi alana yayılmış. Ne kadar geniş?
Anadolu’dan Orta Asya’ya kadar. Balkanlar’dan Kafkaslar’a kadar. Ortadoğu’dan Kuzey Afrika’ya kadar (Osmanlı döneminde).
Çok geniş bi alan yani. Düşün bi haritada.
Ve bu geniş alanda gelişimini farklı farklı şekillerde sürdürmüş. Her yerde ayrı şekilde evrilmiş. Her yerde farklı renk almış.
Sonuç ne olmuş? Kendi içinde çok çok renkli ve zengin bi yapı oluşmuş.
Anadolu – Özel Bi Coğrafya, Özel Bi Müzik
Anadolu bu coğrafyalardan biri işte. Ve çok çok özel bi coğrafya.
Neden özel? Anlatiyim.
Çünkü Anadolu’nun her şehri, her bölgesi, hatta hatta bazı semtlerinin bile kendine özgü bi müzik icrası var.
İstanbul’un müziği var. İzmir’in müziği var. Trabzon’un müziği var. Urfa’nın müziği var. Kars’ın müziği var. Diyarbakır’ın müziği var. Konya’nın müziği var.
Hepsi farklı. Hepsi ayrı. Hepsi kendine özgü.
Ben bunu gezerken gördüm valla. Çok net gördüm. Ege’ye gittim, orada zeybek dinledim. Karadeniz’e gittim, horon dinledim kemençeyle. Güneydoğu’ya gittim, halay dinledim davulla. Orta Anadolu’ya gittim, türküler dinledim bağlamayla.
Her yerde farklı müzik. Her yerde farklı ritim. Her yerde farklı hava. Her yerde farklı duygu.
Benim Anadolu Turnem – Unutulmaz Anı
Bi anımı anlatayım size. Çok özel bi anı.
2019’da Anadolu turnesi yapmıştım. Konserler veriyodum farklı farklı şehirlerde. Çok güzeldi.
Her şehirde yerel müzisyenlerle tanıştım. Her şehirde yerel müzikler öğrendim. Her şehirde farklı bi şey yaşadım.
Sivas’a gitmiştim bi gün. Orada bi dede varmış. 80 yaşındaymış. Bağlama çalıyomuş. Çok güzel çalıyomuş diyolar.
“Götürün beni o dedeye” dedim. Götürdüler.
Dedenin yanına gittim. “Dede selam” dedim. “Bana bi şeyler çalar mısın?”
Bağlamasını aldı. Çaldı. Öyle bi çaldı ki… Valla gözyaşlarım aktı. Dayanamadım.
“Bu ne dede?” dedim. “Nerden öğrendin bunu?”
“Sivas türküsü oğlum” dedi. “Babamdan öğrendim ben bunu. O da babasından öğrenmişti. O da onun babasından.”
Yani 4-5 kuşaktır geçiyomuş bu türkü. Babadan oğula. Kuşaktan kuşağa.
İşte Anadolu böyle ya. Her köşede bi hazine var. Her köşede bi hikaye var. Her köşede bi kültür var.
Müziğin Tarihi – Antik Çağlardan Günümüze Geldi
Müzik ne zaman başladı? Çok çok eski.
Antik çağda müzik ritüellerin çok önemli bi unsurumuş.
Tanrılar ve Müzik – İlginç İlişki
Antik çağda insanlar tanrılara inanıyodu. Çok fazla tanrı vardı. Zeus vardı, Apollon vardı, Artemis vardı falan.
Ve bu tanrıları insan gibi hayal ediyolardı. İnsan şeklinde düşünüyolardı.
Müziği de tanrılar yaratmış diye düşünüyolardı. İnsanlar için müziği tanrılar vermiş diye inanıyolardı. “Tanrıların hediyesi” diyolardı müziğe.
Ama zamanla müzik insanlar arasında gelişti. İnsanlar müzik yapmaya başladı kendi başlarına. Tanrılardan bağımsız.
Ve müzik ne oldu zamanla? Sevgi ve şefkat ifadesinde öne çıktı.
Müzik sevgiyi anlatmaya başladı. Şefkati anlatmaya başladı. Mutluluğu anlatmaya başladı. Üzüntüyü anlatmaya başladı. Özlemi anlatmaya başladı.
Antik Çağlardan Beri Hep Gelişti
Antik çağlardan beri müzik aktif. Hep var olmuş. Hep gelişmiş. Hiç durmamış.
Ve nasıl gelişmiş? Bireyi ve sevgiyi ön plana çıkaran unsurlarıyla gelişmiş.
Yani müzik her zaman insanı merkeze almış. İnsan duygularını ifade etmiş. İnsanlar için var olmuş.
Ben müzisyen olarak bunu çok çok düşünüyorum valla. Müzik yaparken “bu şarkı insanlara ne hissettirecek?” diye düşünüyorum. “Dinleyenler ne duyacak?” diye düşünüyorum.
Mutlu edecek mi? Üzecek mi? Düşündürecek mi? Umut verecek mi? Dans ettirecek mi?
Müzik insanlar için var işte. İnsanları etkiliyo. İnsanları değiştiriyo. Bu yüzden bu kadar önemli.
Günümüzde Müzik – Artık Her Yerdeyiz
Günümüzün gelişen ve değişen koşullarında müzik ne durumda peki?
Müzik, toplumun hemen her kesiminin günlük hayatında karşılaştığı bi unsur haline gelmiş.
Her Kesim Müzikle İlgili – Herkes Dinliyo
Yaşlılar müzik dinliyo. Gençler müzik dinliyo. Çocuklar müzik dinliyo. Bebekler bile dinliyo.
Zenginler müzik dinliyo. Fakirler müzik dinliyo. Orta sınıf müzik dinliyo.
Eğitimliler müzik dinliyo. Eğitimsizler müzik dinliyo.
Herkes müzikle ilgili işte. Herkes müzikten yararlanıyo. Herkes müzik dinliyo.
Müzik Sorunlara Çözüm Arıyo – Terapi Gibi
İlginç bi şey var: İnsanlar zaman zaman sorunlarına çözüm aramak için müzik kullanıyo. Ciddi söylüyorum.
Üzgün müsün? Müzik dinliyosun, rahatlıyosun.
Stresli misin? Müzik dinliyosun, sakinleşiyosun.
Motivasyona mı ihtiyacın var? Müzik dinliyosun, motive oluyosun.
Uyuyamıyo musun? Yavaş müzik dinliyosun, uyuyosun.
Ben bunu çok çok yaşıyorum valla. Kötü bi günüm olduğunda stüdyoya gidiyorum. Gitar çalıyorum. Ya da sadece müzik dinliyorum kulaklıkla.
Ve rahatlıyorum. Sorunlarım küçülüyo. Daha iyi hissediyorum kendimi. Hayat güzelleşiyo.
Müzik terapi gibi. Gerçekten gerçekten terapi gibi. Psikolojik terapi.
Müzik Türleri – Sayısız Çeşit Var
Müzik çok çok fazla türü bünyesinde barındırıyo. Kaç tane türü var? Sayamayız bile.
Temel Türler – Bildiğimiz Türler
Klasik müzik var. Halk müziği var. Pop müzik var. Rock müzik var. Caz var. Blues var. Metal var. Elektronik var. Hip hop var. Rap var. Reggae var. Country var. Folk var.
Bunlar temel türler. Herkesin bildiği türler.
Alt Türler – Daha Da Fazla
Her temel türün alt türleri var. Çok fazla alt tür.
Rock’ın alt türleri: Hard rock var, soft rock var, punk rock var, indie rock var, alternative rock var, progressive rock var, psychedelic rock var…
Elektronik müziğin alt türleri: Techno var, house var, trance var, dubstep var, drum and bass var, ambient var…
Hip hop’un alt türleri: Old school var, new school var, trap var, conscious rap var, gangsta rap var…
Sayısız alt tür var. Her gün yeni alt türler çıkıyo. Her gün yeni isimler duyuyoruz.
Müziğin Rolü – Çok Önemli
Bütün bu türleriyle müzik toplumsal yaşamın birçok birçok alanında rol oynuyo.
Bazen öncü rol oynuyo. Yani yolu açıyo, yön gösteriyo, liderlik yapıyo.
Bazen destekleyici rol oynuyo. Yani başka bi şeyi destekliyo, güçlendiriyo, arkasında duruyo.
Bazen belirleyici rol oynuyo. Yani kararları etkiliyo, sonuçları belirliyo, değiştiriyo.
Mesela 1960’larda rock müzik öncü rol oynadı. Gençlik hareketlerini etkiledi. Toplumsal değişime yol açtı. Vietnam Savaşı protestolarında müzik vardı.
Hip hop destekleyici rol oynadı. Sokak kültürünü destekledi, güçlendirdi. Zenci haklarını savundu.
Pop müzik bazen belirleyici rol oynuyo. Trendleri belirliyo, modasını belirliyo, gençleri etkiliyo.
Benim Müzik Yolculuğum – Nasıl Başladı?
Ben müzisyen olarak bu kültürel zenginliği yaşıyorum her gün valla. Her gün.
Çocukluk – İlk Müzik Anılarım
Çocukken babam klasik Türk müziği dinlerdi evde sürekli. Zeki Müren dinlerdi, Münir Nurettin Selçuk dinlerdi, Safiye Ayla dinlerdi falan filan.
Ben de dinlerdim mecburen. Alışkanlık oldu zamanla. Sonra sevmeye başladım.
Ama abim rock dinlerdi odasında. Led Zeppelin dinlerdi, Pink Floyd dinlerdi, Deep Purple dinlerdi falan.
Ben de dinlemeye başladım gizli gizli. Çok sevdim valla. Başka bi dünya gibiydi.
Lise – Rap Keşfi
Sonra lisede arkadaşlarım rap dinliyodu. Ceza dinliyolardı, Sagopa Kajmer dinliyolardı falan.
Ben de dinledim. O da çok hoşuma gitti. Sözler çok güçlüydü. Ritimler farklıydı.
Üniversite – Caz Aşkı
Üniversitede caz keşfettim. Bi arkadaş dinletmişti. Miles Davis dinletmişti, John Coltrane dinletmişti, Thelonious Monk dinletmişti.
Hayran kaldım valla. “Böyle müzik de mi var?” demiştim. İnanılmazdı.
Şimdi – Her Şeyi Dinliyorum
Şimdi her şeyi dinliyorum. Klasik Türk müziği de dinliyorum, rock da dinliyorum, rap de dinliyorum, caz da dinliyorum, elektronik de dinliyorum, pop da dinliyorum.
Hepsinden bişeyler alıyorum. Hepsi beni etkiliyo. Hepsi müziğime yansıyo. Hepsi beni besliyo.
İşte Türkiye’nin kültürel zenginliği bu işte. Hepsine açıksın. Hepsini deneyebiliyosun. Hepsinden öğrenebiliyosun. Kimse “sadece bunu dinle” demiyo.
Gelecek Nasıl Olacak? – Merak Ediyorum
Türkiye’de müzik kültürü gelecekte nasıl olacak peki?
Bilmiyorum açıkçası. Kimse bilmiyo. Ama tahmin edebilirim.
Daha da zenginleşecek bence. Kesin zenginleşecek.
Neden böyle düşünüyorum? Anlatiyim.
Çünkü internet var artık. Dijital platformlar var. Her türlü müziğe erişim var. Spotify var, Fizy var, YouTube var.
Gençler her şeyi dinleyebiliyo artık. Sadece radyoda çalan değil. Dünyadaki her müziği dinleyebiliyo. Afrika müziği dinleyebiliyo, Latin müziği dinleyebiliyo, Hint müziği dinleyebiliyo.
Bu zenginleştirecek kültürü. Kesin zenginleştirecek. Daha fazla karışım olacak. Daha fazla füzyon olacak. Daha fazla yenilik olacak.
Türk müziği + Batı müziği = Yeni şeyler çıkacak.
Geleneksel + Modern = Yeni tarzlar oluşacak.
Bağlama + Elektronik = İlginç sesler duyacağız.
Heyecanlıyım açıkçası. Gelecekte neler olacak çok çok merak ediyorum. Umarım güzel şeyler olur.
Sonuç – Çok Şanslıyız
Türkiye coğrafi konumu nedeniyle Doğu, Batı, Ortadoğu, Akdeniz ve İslam kültürünün tam ortasında duruyo. Dünyanın en eski yerleşim yerlerinden biri olarak binlerce yıllık tarihi var ve bu uzun süreçte çok çok fazla farklı kültürün etkisi altında kalmış. Günümüzde hala canlı olan bu kültürel unsurlar arasında edebiyat var, din var, tıp var, büyücülük var, hurafeler var, giyim var, fotoğraf var, heykel var, dans var ve müzik var. Bu değerler içinde müzik günümüz kültürünün en önemli göstergelerinden biri haline gelmiş.
Kültür toplumsal bi üründür çünkü insanlar doğumdan ölüme kadar toplum içinde yaşar ve dilini, dinini, yaşam tarzını kültürel ortamda öğrenir. Kültür kalıtımsal değil, öğrenilen bi özellik. Türk müziği coğrafi olarak çok geniş bi alana yayılmış ve Anadolu’nun her şehri, her bölgesi kendine özgü bi müzik icrasına sahip. Müzik antik çağda ritüellerin önemli bi unsurumuş ve zamanla sevgi ve şefkat ifadesinde öne çıkmış. Günümüzde müzik toplumun her kesiminin günlük hayatında karşılaştığı, yararlandığı ve bazen sorunlarına bile çözüm aradığı bi unsur olmuş. Farklı farklı türleri ve alt türleriyle müzik toplumsal yaşamın birçok alanında öncü rol oynuyo, bazen destekleyici rol oynuyo, bazen de belirleyici rol oynuyo.
Peki sen ne düşünüyosun? Türkiye’nin bu kültürel zenginliğinin farkında mısın? Hangi müzik türlerini dinliyosun? Yerel müziklere ilgin var mı? Anadolu müziğini biliyo musun? Yorum yap, tartışalım bakalım.
Kaynaklar:
- Türkiye kültür tarihi araştırmaları
- Anadolu müzik kültürü incelemeleri
- Türk müziği coğrafyası çalışmaları
- Antik dönem müzik tarihi
Şaban Can Kurt
www.sabancankurt.com