Geçen hafta bir arkadaşım geldi eve. Stüdyomdaki MIDI klavyeyi gördü, “bu da ne” dedi. “Klavye” dedim. “E tamam da hoparlör yok, nasıl ses çıkıyor?” dedi. Güldüm. “Bu aslında kendisi ses çıkarmıyor” dedim. Adam şaşırdı.
İşte bugün bunu anlatacağım. MIDI klavye nedir, ne işe yarar, nasıl kullanılır?
MIDI Nedir?
Önce MIDI’den başlayalım. MIDI açılımı: Musical Instrument Digital Interface. Türkçesi: Müzik Enstrümanı Dijital Arayüzü.
Kulağa teknik geliyor değil mi? Ama basit aslında.
MIDI bir dijital protokol. Yani bilgisayarla enstrüman arasında konuşma dili gibi bir şey.
Ne tür bilgiler taşıyor?
- Hangi nota basıldı
- Ne kadar güçlü basıldı
- Ne zaman basıldı
- Ne zaman bırakıldı
- Hangi enstrüman sesi kullanılacak
- Tempo ne
- Senkronizasyon bilgileri
Yani MIDI gerçek ses değil. Sadece bilgi. “Şu notaya bu kadar güçle bas” diyor. O kadar.
Logic Pro X ve MIDI
Logic Pro X kullanıyorum ben. (FL Studio, Ableton, Cubase kullananlar da benzer şekilde çalışır bunlar.)
Bu programlar MIDI protokolünü kullanır. Neden? Çünkü bu sayede sen klavye çalamasan bile müzik yapabilirsin.
Mesela ben bağlama çalarım. Ama piyano çalamam. MIDI klavye sayesinde bilgisayarda piyano sesi çalabiliyorum. Nasıl? MIDI klavyeye basıyorum, Logic Pro içindeki piyano ses bankası o notayı çalıyor.
Anladın mı? MIDI sadece “şu notayı çal” bilgisini gönderiyor. Sesi bilgisayardaki program üretiyor.
MIDI Klavye Nasıl Bir Şey?
MIDI klavye normal klavyeye benzer ama farklı.
Normal piyano: Tuşa basarsın, tel çalar, ses çıkar.
MIDI klavye: Tuşa basarsın, bilgisayara sinyal gider, bilgisayar ses çıkarır.
Yani MIDI klavyenin kendi sesi yok. O sadece bilgi gönderiyor.
Avantajları Ne?
Birincisi, ucuz. Gerçek bir piyano almaya kıyasla çok daha uygun fiyatlı.
İkincisi, yer kaplamıyor. Küçük ev stüdyolarına sığıyor.
Üçüncüsü, istediğin sesi çalabilirsin. Bugün piyano, yarın org, öbür gün keman sesi. Hepsi aynı klavyeden.
Dördüncüsü, kayıt yapabilirsin. Çaldığın her şey MIDI data olarak kaydediliyor. Sonra düzeltebilirsin, değiştirebilirsin.
Nasıl Bağlanır?
Eskiden MIDI portları vardı. Özel kablolar lazımdı. Şimdi çok basit – USB.
MIDI klavyeyi al, bilgisayarına USB ile tak. O kadar. Hazır.
Logic Pro X aç, MIDI klavyeyi tanıyor mu diye bak. Genelde otomatik tanıyor. Tanımazsa ayarlardan seç.
Bazı eski modellerde hala MIDI port var. Onlar için ayrı arayüz lazım. Ama günümüzde USB çok yaygın. Daha pratik.
Sadece Nota Tetiklemiyor
MIDI klavye sadece nota basmak için değil. Üzerindeki butonlar ve sürgülerle çok şey yapabilirsin.
Mesela:
- Ses seviyesini ayarlayabilirsin
- EQ ayarlarını değiştirebilirsin
- Efekt açıp kapayabilirsin
- Kayıt başlatıp durdurabilirsin
- Farklı enstrüman seslerine geçiş yapabilirsin
Ben stüdyoda bunları çok kullanıyorum. Fare ile uğraşmak yerine klavyedeki butonla hallediyorum. Çok hızlı oluyor.
Kaç Oktav Olmalı?
MIDI klavyeler farklı boyutlarda gelir.
25 tuş (2 oktav) – Çok küçük, taşınabilir. Gezgin müzisyenler için iyi.
49 tuş (4 oktav) – Orta boy. Ev stüdyoları için ideal.
61 tuş (5 oktav) – Biraz daha büyük. Daha geniş bir aralık isteyenler için.
88 tuş (7+ oktav) – Tam piyano boyutu. Gerçek piyano deneyimi isteyenler için.
Hangisi iyi? Senin ne yaptığına bağlı.
Basit beat yapıyorsan 25 tuş yeter. Piyano eğitimi aldıysan ve gerçekçi çalmak istiyorsan 88 tuş al.
Ben 49 tuşluk kullanıyorum. Benim işimi görüyor.
Piyano Çalanlar İçin
Piyano eğitimi almış insanlar genellikle büyük MIDI klavyeleri tercih ediyor. Neden? Çünkü alıştıkları deneyimi istiyorlar.
88 tuşluk bir MIDI klavye neredeyse gerçek piyano gibi hissettiriyor. Tuş ağırlıkları bile var bazılarında. Yani gerçek piyano gibi güç uygulamanız gerekiyor.
Bu da daha organik bir müzik yapma deneyimi sağlıyor. Özellikle klasik müzik yapanlar bunu tercih ediyor.
Fiyatlar Nasıl?
İyi haber: MIDI klavyeler artık çok ucuz.
200-300 liraya bile bulabilirsin basit modelleri. Tabii 5000-10000 liraya profesyonel modeller de var.
Ev stüdyosu için 1000-2000 lira arası bir şey yeterli. Ben de o fiyat aralığında bir tane kullanıyorum.
Bu kadar ucuz olması çok iyi bir şey. Eskiden stüdyo kurmak servet isterdi. Şimdi herkes evinde müzik yapabiliyor.
Dijital Piyano ve Sentezleyiciler
Bu arada, dijital piyano ve sentezleyiciler de var. Bunlar biraz farklı.
Bunların kendi ses bankaları var. Yani bilgisayara bağlamasanız bile ses çıkarırlar. Ama çoğunda MIDI bağlantısı da var.
Yani hem kendi seslerini kullanabilirsin hem bilgisayardaki sesleri kullanabilirsin. İkisi aynı anda bile olur.
Bu çok kullanışlı. Mesela sahneye çıkacaksın, dijital piyanonu al git. Hem kendi sesini kullan hem laptoptan farklı sesler tetikle.
Benim Deneyimim
Ben aslen bağlama çalarım. Piyano çalamam. Ama Logic Pro X’te çalışırken MIDI klavye olmazsa olmaz.
Niye? Çünkü beat yaparken, aranje yaparken farklı enstrümanlar lazım. Davul, bas, synth, yaylılar… Bunların hepsini MIDI klavye ile yapıyorum.
Üşşak makamında bir parça yapıyorum diyelim. Bilgisayardaki Türk müziği ses bankasını açıyorum. MIDI klavyeden o sesleri çalıyorum. Çok pratik.
Ya da bir caz aranje yapacağım. Saksafon sesi lazım. Ben saksafon çalamam. Ama MIDI klavyeden basit bir melodi çalıp bilgisayarda saksafon sesine çevirebiliyorum.
Tabii gerçek enstrüman kadar doğal olmuyor. Ama demo yapmak, fikir üretmek için süper.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
MIDI klavye alırken şunlara dikkat et:
Tuş sayısı – İhtiyacın kadar al. Fazla büyük alma, yer kaplıyor.
Tuş hassasiyeti – Bazılarında “velocity sensitive” var. Yani hafif basınca hafif, güçlü basınca güçlü ses çıkarıyor. Bunu al mutlaka.
USB bağlantısı – Eski MIDI port yerine USB olanı al. Çok daha pratik.
Ekstra butonlar – Sürgüler, rotary butonlar, pad’ler varsa iyi. Daha fazla kontrol imkanı.
Marka – Akai, M-Audio, Novation, Arturia gibi markalar güvenilir.
Sonuç
MIDI klavye modern müzik yapımının olmazsa olmazı. Özellikle Logic Pro X gibi DAW programları kullanıyorsan şart.
Ucuz, pratik, yer kaplamıyor. İstediğin sesi çalabiliyorsun. Kayıt yapabiliyorsun. Sonradan düzeltebiliyorsun.
Ben bağlama çalan biri olarak bile MIDI klavye olmadan iş yapamıyorum artık. O kadar alıştım.
Sen de müzikle uğraşıyorsan, henüz MIDI klavyen yoksa bir tane al derim. Hayatını değiştirecek.
Eğer MIDI klavye kullanıyorsan, hangi modeli kullanıyorsun? Memnun musun? Yorumlarda yaz, merak ediyorum.
Notlar:
- Logic Pro X: Apple’ın profesyonel müzik yapım programı
- DAW: Digital Audio Workstation (Dijital Ses İstasyonu)
- USB: Tak-Çalıştır teknolojisi
- Velocity Sensitive: Basış gücüne duyarlı tuşlar
Şaban Can Kurt – Müzik Prodüktörü
www.sabancankurt.com