Geçen hafta stüdyoda bi arkadaş geldi. Yeni yeni müzik yapmaya başlamış.
“Abi hangi programı kullanayım ya?” dedi. “Logic mi, Cubase mi, FL Studio mu? Kafam çok karışık.”
Güldüm valla. “Ya hepsi iyi işte” dedim. “Ama ben Logic kullanıyorum. Senin Mac’in varsa Logic al bence.”
“Neden Logic abi?” dedi. Meraklı meraklı bakıyo.
“Anlatması uzun işte” dedim. “Ama kısaca söyliyim: Çok çok güçlü bi program. Profesyoneller kullanıyo. Bütün dünyada.”
Daha da merak etti. “Anlat abi detaylı” dedi.
İşte bugün size DAW programlarını anlatcam. Özellikle özellikle Logic Pro X’i anlatcam. Çünkü ben de kullanıyorum ve çok çok seviyorum valla.
DAW Nedir? – Dijital Ses İş İstasyonu
Önce DAW’ın ne olduğunu anlatayım size.
DAW: Digital Audio Workstation
Türkçe’si: Dijital Ses İş İstasyonu
Daha doğrusu Dijital Ses İşleme İstasyonu diyebiliriz. İkisi de doğru.
Ne işe yarıyo peki? Müzik kaydı yapıyosun, düzenliyosun, miksaj yapıyosun, mastering yapıyosun. Her şeyi yapabiliyosun tek bi programda.
Günümüz teknolojisinde müzik kayıtlarında bilgisayar destekli programların yaygınlığı giderek giderek artıyo. Neredeyse her müzisyen artık DAW kullanıyo. Kullanmayan yok gibi.
Eskiden ne yapıyoduk biliyo musun? Stüdyoya gidiyoduk, mühendis kaydediyodu, bantlara kaydediyodu. Çok pahalıydı, çok zordu, çok uzun sürüyodu. Sabaha kadar stüdyodaydık.
Şimdi ne yapıyoruz? Evinde DAW açıyosun, kaydediyosun. Çok kolay, ucuz, hızlı. İnanılmaz bi değişim.
Hangi DAW’lar Var? – Çok Çok Fazla Seçenek
Birçok müzik kayıt programı (DAW) var. Farklı farklı işletim sistemlerinde kullanılıyo.
Cubase SX mesela. Hem Windows’ta çalışıyo hem macOS’ta çalışıyo. İkisinde de kullanabiliyosun. Çok eski bi program. 90’lardan beri var.
Logic Pro X ise sadece macOS’ta çalışıyo. Windows’ta çalışmıyo. Mac almak zorundasın. Bu bi dezavantaj.
FL Studio var. Eskiden sadece Windows’taydı, şimdi Mac’te de var. Rap yapanlar çok seviyo.
Ableton Live var. Her ikisinde de çalışıyo. Canlı performanslar için çok iyi.
Pro Tools var. Profesyonellerin en büyük favorisi. Hollywood filmlerinde kullanılıyo. Her ikisinde de çalışıyo.
Reaper var. Çok ucuz ama çok güçlü. Her ikisinde de çalışıyo. Gizli kahraman gibi.
Studio One var. PreSonus yapıyo. Yeni nesil bi DAW.
Bu nedenle bilgisayarda müzik üreten kişilerin kullandığı DAW’lar çok çok farklı farklı olabiliyo. Herkes farklı bi şey kullanıyo. Herkesin tercihi farklı.
Genel olarak müzik kayıt programlarının kullanıcı alışkanlıklarına göre tercih edildiği söylenebilir. Çok doğru bi tespit bu.
Yani sen bi DAW’a alışırsan, o DAW’ı kullanmaya devam ediyosun. Değiştirmek çok zor oluyo. Alışkanlık yapıyo.
Ben Logic’e alıştım. Şimdi başka program kullanamıyorum valla. Başka program açsam kayboluyorum. Alışkanlık bu işte.
Teknolojik Gelişmeler – Her Şey Allak Bullak Oldu
Watson diye bi araştırmacı var. 2011’de bi makale yazmış. Ne demiş?
Bilgisayarların varlığı ve MIDI (Müzik Enstrümanı Dijital Arayüzü) protokolünün icadı ve gelişimi, yazılımdaki yenilikler, elektronik müzik aletlerinin yükselişi ve İnternet devrimi sayesinde çok çok çok fazla farklı materyallere sahibiz demiş.
Watson’ın da belirttiği gibi, bilgisayar tabanlı yazılım ve teknolojilerdeki artış, müzik programlarını direkt direkt etkilemiş. Büyük etki.
MIDI – Çok Çok Önemli İcat
MIDI ne biliyo musun? Duydun mu hiç?
Musical Instrument Digital Interface
Türkçe’si: Müzik Enstrümanı Dijital Arayüzü
Ne işe yarıyo peki? Enstrümanları bilgisayara bağlıyosun. Bilgisayar anlıyo ne çaldığını. İletişim kuruyo.
Klavye çalıyosun mesela. MIDI kablo var. Bilgisayara bağlı. Bilgisayar kaydediyo ne çaldığını.
Sonra o kaydı istediğin sesle çalabiliyosun. Piyano sesiyle çalabiliyosun, keman sesiyle çalabiliyosun, gitar sesiyle çalabiliyosun, trompet sesiyle çalabiliyosun. İstediğin her ses.
MIDI olmasa DAW’lar bu kadar güçlü olamazdı. Çok çok çok önemli bi icat. Devrim gibi bi şey.
DAW Artık Olmazsa Olmaz Oldu
Bu nedenle DAW yazılımı müzik prodüksiyonunda özellikle özellikle kayıt aşamalarında olmazsa olmaz hale gelmiş. Vazgeçilmez.
Yani DAW olmadan müzik yapmak artık çok çok zor. Neredeyse imkansız gibi.
Ben müzisyen olarak bunu net net söylüyorum: DAW olmadan yapamam artık. Alıştık. İhtiyaç haline geldi. Bağımlı olduk gibi.
Logic Pro X – Müzik Dünyasının Gözdesi
Bu yazılımlar içinde adından çok çok çok söz ettiren Logic Pro X, müzik endüstrisindeki yerini sağlamlaştırmış macOS tabanlı bi ses kayıt işleme programı. Tartışmasız.
Logic Pro X ne diyo kendi hakkında? Apple ne diyo? Şöyle diyo:
“Profesyonel müzik yapma, düzenleme ve miksaj için gelişmiş yeni araçlarla birlikte yaratıcı sonuçları hızlı bi şekilde sunmak için tasarlanmış gelişmiş bi arayüz etrafında inşa edilmiş.”
Yani çok çok güçlü bi program. Profesyoneller için özel olarak tasarlanmış. Ama aynı zamanda kullanımı kolay. İkisi bi arada.
Benim Logic Hikayem – İlk Tanışma Anım
Bi anımı anlatayım size. Çok özel bi anı benim için.
2015’te ilk Mac’imi aldım. İlk Mac’im. Çok çok heyecanlıydım. Hala hatırlıyorum o günü.
“Şimdi Logic deneyeceğim” dedim. Çünkü herkes Logic övüyodu. “Logic süper” diyolardı. “Logic en iyisi” diyolardı.
İndirdim App Store’dan. Açtım. İlk açtığımda baktım ekrana. “Vay be ya ne kadar gelişmiş” dedim. Şok olmuştum.
O zamana kadar FL Studio kullanıyodum Windows’ta. FL Studio da iyiydi ama Logic başka seviyeydi valla. Bambaşka bi dünya.
İlk şarkımı Logic’te yapmaya çalıştım. Çok çok zorlandım. Alışamadım. “Bu ne ya, çok karmaşık” dedim. “Nerde ne var anlamıyorum” dedim.
Ama vazgeçmedim. YouTube’dan tutorial izledim. Saatlerce izledim. Öğrendim yavaş yavaş yavaş.
Şimdi 9 yıl oldu. Hala Logic kullanıyorum. Vazgeçemiyorum artık. Ayrılmam Logic’ten.
Logic’in Tarihi – Uzun Uzun Bi Yolculuk
Logic’in çok çok ilginç bi tarihi var. Anlatayım size. Hiç tahmin edemezsiniz.
1990: Başlangıç – Alman Şirketi Yapmış
Alman yazılım firması C-Lab tarafından 1990’da “Notator Logic” olarak geliştirilmiş.
Yani ilk başta Alman bi firma yapmış. Apple yapmamış. Çok az kişi bunu biliyo.
Almanya’da başlamış her şey. İlginç değil mi?
Emagic Dönemi – Gelişim
Bu gelişmeden sonra “Emagic” şirketi tarafından kullanılmaya başlanmış.
Emagic Logic’i almış, geliştirmiş, büyütmüş, popüler hale getirmiş. Çok başarılı olmuşlar.
2002: Apple Satın Aldı – Dönüm Noktası
2002’de Emagic, Apple tarafından satın alındı. Büyük olay bu.
Apple demiş ki: “Bu program çok iyi. Çok başarılı. Biz alıyoruz. Para ne olursa olsun alıyoruz.”
Ve satın almış. Logic Pro olarak piyasaya sürmüş.
Bu çok çok önemli bi andı valla. Apple aldıktan sonra Logic başka bi seviyeye çıktı. Çok daha güçlü oldu, çok daha stabil oldu, çok daha profesyonel oldu. Başka bi lig.
Sadece Kayıt Değil – Düzenleme de Var
Logic sadece ses (müzik) kaydı yapmakla kalmıyo. Aynı zamanda kaydedilen ses dosyalarını da düzenleyebiliyo. İkisini de yapıyo.
Yani çok çok güçlü bi platform. Tek başına yeterli bi platform.
Bu özelliğinden dolayı ses kayıtları genellikle ham halde alınır ve üzerlerine işlenir. Bu standart yöntem.
Mesela ben gitar kaydediyorum. Ham halde kaydediyorum. Efekt yok, hiçbi şey yok. Sadece temiz ses.
Sonra üstüne işliyorum. Efekt ekliyorum. EQ yapıyorum. Compression yapıyorum. Reverb ekliyorum. Delay ekliyorum. Distortion ekliyorum.
Hepsi Logic içinde oluyo. Başka programa gerek yok. Hiç gerek yok.
Logic’in Sürümleri – Nasıl Nasıl Gelişti?
Logic DAW programının tarihsel sürecine bakıldığında çok çok ilginç bi gelişim var. Adım adım gelişmiş.
Logic 5 – Son Windows Sürümü Oldu
İlk olarak “Logic 5” ortaya çıkmış.
Bu sürüm son Windows’u destekleyen sürüm olarak tarihteki yerini almış. Son Windows sürümü.
Yani Logic 5’ten sonra Windows desteği kesilmiş. Artık sadece Mac. Kesin karar.
Windows kullananlar çok çok üzülmüş o dönem. “Niye Windows desteğini kestiniz ya?” diye sormuşlar. Kızmışlar.
Logic 6 – Sadece Sadece Mac
Daha sonra “Logic 6” ortaya çıkmış ve tamamen tamamen macOS sistemi ile çalışmaya başlamış. Sadece Mac.
Apple demiş ki: “Bizim işletim sistemimiz macOS. Sadece ona odaklanacağız. Windows’a bakmayacağız.”
Kesin karar. Geri dönüş yok.
Logic Pro 7 – 2004 Yılı
29 Eylül 2004’te “Logic Pro 7” piyasaya sürülmüş. Tarihi bi gün.
Bu sürüm çok çok başarılı olmuş. Çok fazla insan kullanmaya başlamış. Rekor kırmış.
Logic Pro 8 – 2007 Yılı
Daha sonra 12 Eylül 2007 tarihinde “Logic Pro 8” tanıtılmış ve kullanılmaya başlanmış.
Bu sürümde çok çok büyük değişiklikler varmış. Arayüz tamamen yenilenmiş, yeni özellikler eklenmiş. Bambaşka bi program gibi olmuş.
Logic Pro 9 – 2009 Yılı
“Logic Pro 9” 23 Temmuz 2009’da çıkmış.
Bu sürüm de çok çok popüler olmuş. Çok sevilmiş. Ben Logic’i bu sürümle tanıdım aslında. İlk defa bu sürümü kullandım.
Logic Pro X – 2013 Yılı – Devrim
Ve nihayet nihayet “Logic Pro X” 16 Temmuz 2013’te tanıtılmış. Büyük gün.
X sürümü çok çok çok büyük bi değişiklikti. Devrim gibiydi. Arayüz tamamen tamamen değişmişti. Yeni özellikler çok çok fazlaydı. Sayamayız bile.
İlk başta insanlar alışamadı valla. “Eski Logic daha iyiydi ya” dediler. “Bu çok farklı” dediler. “Alışamıyoruz” dediler.
Ama zamanla alıştılar. Şimdi herkes Logic Pro X kullanıyo. Kimse eski sürümleri kullanmıyo.
Ben de 2015’te geçtim Logic Pro X’e. Şimdi 10.8 sürümündeyiz galiba. Sürekli sürekli güncelleniyo. Her ay yeni özellik geliyo.
Benim Logic Deneyimim – Günlük Günlük Kullanım
Ben her gün Logic kullanıyorum valla. Her gün. Sabah akşam.
Sabah Rutini – Hep Aynı
Sabah kalkıyorum. Kahve yapıyorum. Mac’i açıyorum. Logic’i açıyorum. Rutinim bu.
Proje açılıyo. Dün kaldığım yerden devam ediyorum. “Bakalım bugün ne yapacam?” diye düşünüyorum.
Bazen yeni proje açıyorum. Boş ekran. Sonsuz olasılık. “Bugün ne yapacam?” diye heyecanlanıyorum.
Sonra başlıyorum. Bi melodi gelir aklıma. Hemen kaydediyorum. Kaçırma
m. Unutmayayım diye.
Kayıt Süreci – Çok Kolay
Kayıt süreci çok çok kolay Logic’te valla. Çok basit.
Track açıyosun. Audio track ya da MIDI track. İkisinden birini.
Audio track’e gitar kaydediyosun, vokal kaydediyosun, bas kaydediyosun.
MIDI track’e klavye çalıyosun, davul programlıyosun, synth çalıyosun.
Hepsi çok çok basit. Çok çok hızlı. Dakikalar içinde hallediyo.
Düzenleme Süreci – Keyif Veriyo
Sonra düzenleme yapıyosun. En keyifli kısım bu.
Kaydın bitti. Şimdi dinliyosun. “Burası kötü olmuş” diyosun. Düzeltiyosun.
“Buraya bi efekt ekleyeyim” diyosun. Ekliyosun. Daha iyi oluyo.
“Burası çok sessiz” diyosun. Yükseltiyosun. “Burası çok yüksek” diyosun. Alçaltıyosun.
Hepsi Logic içinde oluyo. Çok çok pratik. Hiç dışarı çıkmıyosun.
Miksaj Süreci – Sanatın Kendisi
En sonunda miksaj yapıyosun. En zor kısım bu.
Bütün track’leri dengeliyosun. EQ yapıyosun. Compression yapıyosun. Reverb ekliyosun. Delay ekliyosun. Saturation ekliyosun.
Logic’te bu kadar çok eklenti var ki. Saymakla bitmez. Yüzlerce eklenti.
Hepsini kullanıyosun. Tek tek. Mükemmel bi ses elde ediyosun. Profesyonel ses.
Export – Son Aşama
En son export ediyosun. Bitiriyosun işi.
“Bounce” diyosun. WAV dosyası oluşturuyo. Ya da MP3 oluşturuyo. Ya da AIFF oluşturuyo.
Dosya hazır. Artık paylaşabiliyosun. Dünyayla paylaşabiliyosun.
Spotify’a yükleyebiliyosun. YouTube’a yükleyebiliyosun. SoundCloud’a yükleyebiliyosun. Instagram’a atabiliyosun.
Hepsi Logic sayesinde. Teşekkürler Logic.
Logic’in Güçlü Yönleri – Neden Bu Kadar Çok İyi?
Logic neden bu kadar popüler? Neden bu kadar çok çok insan kullanıyo? Anlatiyim.
1. Çok Çok Güçlü Program
Logic çok çok çok güçlü bi program. Her şeyi yapabiliyosun. Sınır yok.
Kayıt yapabiliyosun. Düzenleme yapabiliyosun. Miksaj yapabiliyosun. Mastering yapabiliyosun.
Hepsi bi programda. Başka programa gerek yok.
2. Çok Fazla Eklenti Var – Binlerce
Logic’te binlerce eklenti var. Synth’ler var, efektler var, enstrümanlar var, loop’lar var.
Hiçbi eklenti almana gerek yok. Logic kurduğun anda hepsi geliyo. Bedava.
Ben yıllardır Logic kullanıyorum. 9 yıldır. Hala hala keşfettiğim eklentiler oluyo. “Vay be bu da varmış” diyorum.
3. Çok Stabil – Crash Olmuyo
Logic çok stabil. Crash olmuyo. Donmuyo. Hata vermiyo.
Başka DAW’larda bu sorun oluyo bazen. Ortada kalıyosun. Kaydın gidiyo. Çok kötü.
Logic’te bu yok. Çok çok güvenilir. Gözüm kapalı kullanıyorum.
4. Apple Entegrasyonu – Mükemmel Uyum
Logic Apple ürünü. Mac ile mükemmel mükemmel çalışıyo. Tam uyum.
GarageBand’den Logic’e geçmek çok kolay. Dosyalar uyumlu. Sorunsuz.
iPhone’da başladığın projeyi Mac’te devam ettirebiliyosun. İnanılmaz bi özellik.
5. Sürekli Güncelleniyo – Bedava
Logic sürekli sürekli güncelleniyo. Apple yeni özellikler ekliyo. Her ay bişeyler geliyo.
Ve güncelleme bedava. Para ödemiyosun. Hiç para ödemiyosun.
Bi kere satın alıyosun. Sonsuza kadar kullanıyosun. Bedava güncelleme alıyosun. Çok iyi değil mi?
Logic’in Zayıf Yönleri – Kusursuz Değil Tabii
Ama Logic kusursuz değil tabii. Hiçbi şey kusursuz değil. Zayıf yönleri de var.
1. Sadece Mac – En Büyük Sorun
En büyük sorunu bu. Sadece Mac’te çalışıyo. Sadece.
Windows kullanıyosan kullanamazsın. Hiç kullanamazsın. Mac alman lazım.
Mac pahalı. Çok pahalı. Herkesin bütçesi yetmiyo. Fakir öğrenci alamıyo.
2. Öğrenme Eğrisi – Zaman Alıyo
Logic kolay değil. Öğrenmesi zaman alıyo. Çok zaman.
İlk başta çok çok karmaşık geliyo. Kayboluyosun. “Nerde ne var?” diyosun.
Tutorial izlemen lazım. Çok tutorial. Pratik yapman lazım. Çok pratik.
Ben 1 yıl falan uğraştım tam tam öğrenene kadar. 1 yıl.
3. Bazı Özellikleri Ableton’da Daha İyi
Canlı performans için Ableton daha iyi. Çok daha iyi.
Loop yapma için Ableton daha iyi. Çok daha kolay.
Logic stüdyo çalışması için daha iyi. Canlı için değil. Stüdyo için.
Gelecekte Logic Nasıl Olacak? – Tahminlerim
Logic gelecekte nasıl olacak? Bilmiyorum açıkçası. Kimse bilmiyo.
Ama tahmin edebilirim. Bi şeyler söyleyebilirim.
Daha da güçlenecek bence. Kesin güçlenecek.
Yapay zeka eklenecek. “Bu melodiye uygun bi bas yap” diyeceksin, yapacak otomatik.
Bulut sistemi gelecek. İnternetten çalışabileceksin. Her yerden erişeceksin.
VR/AR desteği gelecek belki. Sanal gerçeklikte müzik yapacaksın. Çok ilginç olur.
Kim bilir ya? Teknoloji çok çok hızlı gelişiyo. Her şey olabilir.
Ama bi şey kesin kesin: Logic her zaman güçlü kalacak. Çünkü Apple arkasında duruyo. Apple bırakmaz.
Sonuç – DAW Hayatın Bi Parçası Oldu
Günümüz teknolojisinde müzik kayıtlarında bilgisayar destekli programlar çok çok yaygın. DAW (Dijital Ses İş İstasyonu) programları her müzisyenin kullandığı temel araçlar haline gelmiş. Birçok DAW farklı farklı işletim sistemlerinde çalışıyo. Cubase SX hem Windows hem macOS’ta çalışırken Logic Pro X sadece macOS’ta çalışıyo. Bu yüzden müzisyenlerin kullandığı DAW’lar çok farklı olabiliyo ve genellikle kullanıcı alışkanlıklarına göre tercih ediliyo.
Bilgisayarların varlığı, MIDI protokolünün icadı ve gelişimi, yazılımdaki yenilikler, elektronik müzik aletlerinin yükselişi ve İnternet devrimi sayesinde çok fazla farklı materyale sahibiz. Watson’ın 2011’de belirttiği gibi teknolojideki artış müzik programlarını direkt etkilemiş ve DAW yazılımı müzik prodüksiyonunda özellikle kayıt aşamalarında olmazsa olmaz hale gelmiş.
Logic Pro X müzik endüstrisinde yerini sağlamlaştırmış macOS tabanlı bi ses kayıt işleme programı. Alman yazılım firması C-Lab tarafından 1990’da “Notator Logic” olarak geliştirilmiş, daha sonra Emagic şirketi tarafından kullanılmış ve 2002’de Apple tarafından satın alınarak Logic Pro olarak piyasaya sürülmüş. Program sadece ses kaydı yapmakla kalmıyo, aynı zamanda kaydedilen ses dosyalarını da düzenleyebilen çok güçlü bi platform.
Logic’in tarihsel sürecinde ilk olarak Logic 5 çıkmış ve bu son Windows destekleyen sürüm olmuş. Sonra Logic 6 tamamen macOS’a geçmiş. 29 Eylül 2004’te Logic Pro 7, 12 Eylül 2007’de Logic Pro 8, 23 Temmuz 2009’da Logic Pro 9 ve 16 Temmuz 2013’te Logic Pro X piyasaya sürülmüş. Logic Pro X o zamandan beri sürekli sürekli güncelleniyo ve gelişiyo.
Sen hangi DAW kullanıyosun peki? Logic denedin mi hiç? Mac kullanıyo musun? Logic’i sevdin mi? Yorum yap, tartışalım bakalım.
Kaynaklar:
- Watson (2011: 3) – Müzik teknolojisi ve DAW gelişimi araştırması
- Logic Pro X resmi dokümantasyonu ve tarihi
- Apple Logic Pro geliştirme süreci
- C-Lab ve Emagic tarihi kayıtları
Şaban Can Kurt
www.sabancankurt.com